Bạn có bao giờ cảm thấy bị giằng xé khi đứng trước một quyết định quan trọng không? Một phần trong bạn muốn bắt đầu một thói quen mới, rời bỏ một công việc không phù hợp hay chấm dứt một mối quan hệ độc hại. Nhưng một phần khác lại níu kéo bạn ở lại với sự quen thuộc, an toàn. Trạng thái “tiến thoái lưỡng nan” này trong tâm lý học được gọi là sự phân vân hay sự lưỡng lự (ambivalence), và nó là một trong những rào cản lớn nhất trên hành trình thay đổi bản thân.
Bài viết này sẽ giới thiệu 10 câu hỏi giúp vượt qua sự lưỡng lự dựa trên phương pháp Phỏng vấn tạo động lực (Motivational Interviewing), giúp bạn tự gỡ rối những mâu thuẫn nội tâm, tìm ra động lực thực sự và tự tin ra quyết định.
Khi bạn vừa muốn, lại vừa không muốn thay đổi
Sự lưỡng lự không phải là bạn không có động lực. Thực chất, bạn đang có động lực cho cả hai phía: vừa muốn thay đổi, lại vừa muốn giữ nguyên hiện trạng. Đây là một trạng thái hoàn toàn tự nhiên của con người. Việc cố gắng ép buộc bản thân theo một hướng thường chỉ gây ra thêm phản kháng và căng thẳng.
Chìa khóa để vượt qua không phải là “chiến đấu” với sự lưỡng lự, mà là thấu hiểu nó. Bằng cách khám phá và tôn trọng những lý do đằng sau mỗi lựa chọn, bạn có thể tìm thấy con đường phù hợp nhất cho mình.
10 Câu hỏi “Vàng” để gỡ rối mâu thuẫn nội tâm
Hãy dành chút thời gian yên tĩnh và thành thật trả lời những câu hỏi dưới đây. Bạn có thể viết chúng ra giấy để có cái nhìn rõ ràng hơn.
Phần 1: Khám phá hiện trạng
- Những điều tốt đẹp của việc KHÔNG thay đổi là gì? (Ví dụ: Nếu tôi tiếp tục hút thuốc, điều tốt là gì? -> Nó giúp tôi giảm căng thẳng, cảm thấy được giao tiếp với đồng nghiệp.)
- Những điều chưa tốt của việc KHÔNG thay đổi là gì? (Ví dụ: Những bất lợi của việc tiếp tục hút thuốc? -> Tốn tiền, ảnh hưởng sức khỏe, hơi thở có mùi.)
Phần 2: Khám phá sự thay đổi
- Những điều tốt đẹp của việc THAY ĐỔI sẽ là gì? (Ví dụ: Nếu tôi bỏ thuốc, lợi ích là gì? -> Tiết kiệm tiền, khỏe mạnh hơn, làm gương tốt cho con cái.)
- Những điều chưa tốt của việc THAY ĐỔI sẽ là gì? (Ví dụ: Những khó khăn khi bỏ thuốc? -> Cảm thấy cáu kỉnh, khó chịu trong thời gian đầu, mất đi một cách giảm stress quen thuộc.)
Phần 3: Đánh giá động lực và sự tự tin
- Trên thang điểm từ 0 – 10 (0 là không quan trọng, 10 là cực kỳ quan trọng), việc thay đổi này quan trọng với bạn ở mức nào?
Câu hỏi quan trọng: Tại sao bạn không chọn một con số thấp hơn? (Câu hỏi này giúp bạn nói ra những lý do ủng hộ sự thay đổi, thay vì tập trung vào lý do tại sao nó chưa phải là 10.)
- Trên thang điểm từ 0 – 10 (0 là hoàn toàn không tự tin, 10 là cực kỳ tự tin), bạn tự tin mình có thể thực hiện thay đổi này ở mức nào?
Câu hỏi quan trọng: Tại sao bạn không chọn một con số thấp hơn? (Tương tự, câu hỏi này giúp bạn nhận ra những điểm mạnh và nguồn lực mà bạn đã có sẵn để tự tin hơn.)
Phần 4: Lên kế hoạch hành động
- Điều gì có thể giúp bạn tăng điểm tự tin lên một hoặc hai điểm? (Ví dụ: Tìm hiểu thêm thông tin, nói chuyện với người đã thành công, bắt đầu từ những bước nhỏ nhất.)
- Bước đi nhỏ bé tiếp theo mà bạn có thể thực hiện là gì? (Thay vì nghĩ “tôi phải bỏ thuốc hoàn toàn”, hãy bắt đầu bằng “ngày mai tôi sẽ giảm 1 điếu”.)
- Ai có thể hỗ trợ bạn trong hành trình này? (Liệt kê tên những người bạn có thể tin tưởng và chia sẻ.)
- Nếu bạn quyết định thay đổi, cuộc sống của bạn sẽ trông như thế nào sau 1 năm, 5 năm, hoặc 10 năm nữa? (Hình dung về một tương lai tươi sáng sẽ là nguồn động lực mạnh mẽ nhất.)
Bắt đầu hành trình của bạn
Việc trả lời những câu hỏi này không phải để tìm ra câu trả lời “đúng” hay “sai”. Mục đích của chúng là giúp bạn soi chiếu nội tâm, lắng nghe chính mình một cách trọn vẹn. Khi bạn đã hiểu rõ những gì mình thực sự mong muốn và những gì đang níu chân mình, việc ra quyết định sẽ trở nên dễ dàng và tự nhiên hơn rất nhiều. Hãy cho phép bản thân được phân vân và rồi bạn sẽ tìm thấy con đường sáng suốt nhất cho chính mình.
